Traditionele Hongaarse volksmuziek en dans

Je staat op een camping aan het Balatonmeer, de geur van goulashsoep waait voorbij en in de verte hoor je een klarinet. Of je loopt door een steegje in Boedapest en een vioolmelodie trekt je een café binnen.

Dat is de ziel van Hongarije. Traditionele muziek en dans zijn hier geen toeristisch trekje, ze zijn het hart van de cultuur.

Het is de muziek die je voelt in je borstkas, de ritmes die je benen ongemerkt laten bewegen. Het is emotie, verhaal en feest in één. Je hoeft geen expert te zijn om het te waarderen; je hoeft alleen maar te luisteren en te voelen.

Wat is het eigenlijk?

Traditionele Hongaarse volksmuziek, of 'népzene', is veel meer dan alleen een viool en een cimbaal. Het is een levend verhaal. Je hebt de oude, rustige melodieën die over eeuwenoude dorpstraten lijken te fluisteren.

Denk aan de 'duda', de Hongaarse doedelzak, die je soms nog hoort in de streken rondom het Balatonmeer.

Dan zijn er de snellere, intense stukken die je direct herinneren aan de 'csárdás'. Dat is de onofficiële nationale dans, een wervelwind van passie en techniek.

Het gaat vaak om een combinatie van een zangeres met een diepe, emotionele stem, een violist die de snaren doet branden, een 'cimbalom' (zo'n grote staande triangel die je hard hoort klinken) en een contrabas die het ritme vasthoudt. Dit is de klassieke opstelling die je in restaurants en op festivals tegenkomt. De muziek vertelt over liefde, verdriet, boerderijleven en vurige romantiek. Het is de soundtrack van het Hongaarse leven.

Waarom het zo belangrijk is

In Hongarije is muziek niet iets wat je alleen op de radio hoort. Het is een sociale lijm.

Vroeger werden verhalen en geschiedenissen via deze liederen doorgegeven, van generatie op generatie. Tegenwoordig is het nog steeds een manier om trots te zijn op wie je bent. Als je in een restaurant in Boedapest zit en de muzikanten beginnen te spelen, voel je direct de verbondenheid.

Iedereen kent de liedjes, glimlacht en soms zingt er zachtjes iemand mee.

Het is een warm bad voor de ziel, net als de thermale baden, maar dan voor je oren. Het belangrijkste is dat het niet stoffig is. Kijk naar groepen als de 'Muzsikás' of artiesten die spelen in het Hongaarse Staatsoperahuis. Ze brengen de traditie naar het heden.

Het bewijst dat dit niet alleen iets voor musea is, maar een levend, ademend iets. Voor jou als reiziger is het een toegangspoort tot de echte cultuur, zeker als je een paar belangrijke Hongaarse woorden spreekt. Je ziet de Hongaren zelf, blij en trots op hun erfgoed.

Hoe je het beleeft: van straat tot concertzaal

Je kunt op veel manieren in aanraking komen met deze muziek. De meest spontane manier is in de cafés en restaurants. In Boedapest, rondom de grote markt of in de zijstraatjes van de Gozdu-duivel, zitten vaak 'tavernes' waar live muziek is.

Je eet er een portie 'töltött káposzta' (gevulde kool) en terwijl je eet, speelt een trio vrolijke muziek.

Het is informeel, je kunt applaudisseren en soms word je zelfs uitgenodigd om een dansje te wagen. Prijzen voor zo'n avondje eten en muziek?

Reken op €25-€40 per persoon, inclusief een drankje. Een andere optie is het 'Táncház' (danshuis). Dit is het echte werk.

Dit zijn geen shows voor toeristen, maar bijeenkomsten waar Hongaren zelf samenkomen om de traditionele Hongaarse volksdans te leren en muziek te maken.

Je betaalt vaak alleen een kleine entree van €5-€10. Je krijgt eerst een korte dansles, en daarna gaat het los. Het is vermoeiend, hilarisch en onvergetelijk. Je ziet families met kinderen, ouderen en jongeren die allemaal dezelfde passies delen.

Dit vind je vaak in culturele centra, zoals het Három Holló of het Fonó in Boedapest. Voor de echte fans is er het Budapest Festival Orchestra of concerten in de muziektempels.

Kaartjes hiervoor zijn duurder, zo'n €30-€60, maar de kwaliteit is adembenemend. Ze spelen niet alleen klassiek, maar ook Hongaarse volksmuziekarrangementen die je kippenvel geven.

Als je in de zomer in het Balatongebied bent, kijk dan uit naar openluchtfestivals. Vaak gratis of voor een paar euro, met grote groepen muzikanten en dansers in traditionele klederdracht.

De smaken van de muziek

Er zijn verschillende 'stijlen' die je kunt tegenkomen, afhankelijk van waar je bent. Dit zijn de drie die je echt moet onthouden:

• De Cimbaal-klank: Dit is de sound van de regio's aan de rand van het Carpaatgebergte. Heel ritmisch, de cimbaal bepaalt het tempo. Als je in een restaurant in Boedapest of Eger deze klank hoort, weet je dat het 'echt' is. Snel, fel en verslavend.
• De Romantische Viool: Dit is de stijl die je misschien kent van de 'Hongaarse dansen' van Brahms. Veel viool, emotioneel, soms tragisch. Je hoort dit vaak bij serenades of langzame stukken. Perfect voor een avondje uit met je partner.
• De Blaasmuziek (Trombone & Tuba): In de grote delen van de Hongaarse laagvlakte (Puszta) hoor je veel koperblazers. Dit is vrolijke, luide feestmuziek. Als je naar een boerenfeest of een groot dorpsfestival gaat, is dit de muziek die de tent op zijn kop zet.

Praktische tips voor je reis

Zoek je een specifieke plek in Boedapest? Ga naar de 'Ruszwurm Cukrászda' in de binnenstad, de oudste koekjeswinkel, waar ze vaak live muziek hebben. Vergeet niet te checken of je een wereldstekker nodig hebt voor je camera.

Of loop op zondagmiddag binnen bij de 'Pest-Buda Bistro', een klassieke plek met vaak een pianist of violist. Voor het echte danshuis-gevoel moet je even zoeken op 'Táncház Budapest' in je agenda, want die zijn niet elke dag. Ze zijn meestal op vrijdag- of zaterdagavond.

Als je kampeert bij het Balatonmeer, houd dan de lokale programmering in de gaten. In badplaatsen als Hévíz of Siófok zijn in de zomer vaak gratis straatoptredens.

Neem wat contant geld mee (forint), want een fooi van €2-€5 voor een straatmuzikant wordt enorm gewaardeerd.

Het maakt hun dag goed en je steunt de cultuur direct. Probeer ook de techniek te waarderen. Kijk eens naar de handen van de cimbaalspeler; die bewegen sneller dan je ogen kunnen volgen. Of kijk hoe de violist soms bijna boos op zijn instrument lijkt te spelen. Het is theater.

En tot slot: schaam je niet. Als je in een danshuis bent en ze roepen iedereen op om mee te doen, probeer het dan.

Je zult struikelen, iedereen doet dat de eerste keer. Maar de lach op je gezicht en de glimlach van de locals zijn het waard. Je bent er tenslotte om te voelen, niet om perfect te zijn.